Deklarację Ocalałych po raz pierwszy odczytał błogosławionej pamięci Zvi Gil, ocalały z Zagłady, podczas ceremonii zamknięcia międzynarodowej konferencji, która odbyła się w Yad Vashem na temat „Dziedzictwa Ocalałych z Holokaustu: Moralne i etyczne implikacje dla ludzkości”. Ceremonia ta miała miejsce w Dolinie Wspólnot w Yad Vashem 11 kwietnia 2002 roku.
Z okazji 80 rocznicy zakończenia Zagłady, izraelskie prezydium Międzynarodowego Sojuszu na rzecz Pamięci o Holokauście (IHRA) zainicjowało światową kampanię ponownego zaangażowania się w szerzenie przesłania i zasad Deklaracji Ocalałych.
Wzywamy osoby sumienia na całym świecie do uczczenia pamięci ofiar, ocalałych i ratujących z Holokaustu poprzez wyrażenie swojego poparcia dla niniejszej Deklaracji.
Epoka Ocalałych z Holokaustu dobiega końca. Wkrótce nikt nie będzie mógł powiedzieć: „Byłem tam, widziałem, pamiętam co się stało”. Pozostanie po nich ogromna dokumentacja: badania, lekcje, zdjęcia i filmy oraz liczne świadectwa. To będzie nowa era. Zachowywanie pamięci o mrocznym dziedzictwie Szoah, które tak trwale odcisnęło się w duszach i sercach ocalałych, stanie się świętą misją całej ludzkości.
Wiosną 1945 roku ucichł grzmot II Wojny Światowej. W przejmującej ciszy, która nastąpiła, my – ostatni ślad Zagłady – wyszliśmy z obozów, lasów i marszów śmierci. Byliśmy obdarci, rozgoryczeni i osieroceni, bez przyjaciół, bez rodziny, bez domu. W głębi duszy zastanawialiśmy się, czy po gettach, wywózkach i po Auschwitz będziemy jeszcze w stanie rozpalić w sobie iskrę życia. Czy będziemy jeszcze kiedyś pracować? Znowu kochać? Czy odważymy się założyć rodzinę?
Nie, nie zamieniliśmy się w dzikie zwierzęta, łaknące jedynie zemsty. Nie pozwoliły na to zasady, którymi kierujemy się jako naród pełen niezachwianej wiary w człowieka i w Opatrzność. Wybraliśmy życie. Wybraliśmy odbudowanie życia, przyłączenie się do walki o utworzenie Państwa Izrael, wybraliśmy udział w społeczeństwie Izraela, w społeczeństwach innych krajów i w całej ludzkości. Większość ocalałych z Zagłady przybyła do Izraela – Państwa Żydowskiego. Był to dla nich imperatyw egzystencjalny wynikający z Holokaustu. Fundamenty Państwa Izrael obejmują nie tylko pamięć o sześciu milionach naszych zamordowanych, ale także kluczową historyczną lekcję Szoah: Zagłada nigdy nie może się powtórzyć.
Od tamtej pory postanowiliśmy zmierzyć się z najbardziej bolesnymi i niezrozumiałymi kwestiami związanymi z Zagładą; dlaczego i w jakim celu dokonano tej zbrodni? Dlaczego Niemcy wybrali Żydów jako zagrożenie dla całej ludzkości, które należy unicestwić? Jak to możliwe, że spośród niemieckiego narodu, który wydał na świat wielkich artystów, myślicieli i nauczycieli etyki, mogli wyłonić się mordercy, którzy stworzyli i obsługiwali tę bezprecedensową machinę śmierci?
Ocaleni to zróżnicowana grupa, z wieloma opiniami, przekonaniami i doktrynami. Łączy nas jednak głębokie pragnienie przekazania przyszłym pokoleniom tego, co przeżyliśmy i czego nauczyliśmy się w tamtym mrocznym czasie, zanim pożegnamy się z tym życiem, które dało nam tyle goryczy. To właśnie stąd, z Har HaZikaron – Góry Pamięci – z Yad Vashem w Jerozolimie, my, ocaleni, postanowiliśmy opowiedzieć naszą historię. I to właśnie teraz razem i każdy z osobna zabieramy głos.
W tradycji żydowskiej przykazanie o pamięci jest absolutne. Obejmuje ono coś więcej niż tylko poznawczy akt – ma być zakorzenione w zaangażowaniu moralnym. Dzisiaj my, dla których pamięć jest wypalona na sercach i na ciałach, zbieramy się, aby przekazać pochodnię następnemu pokoleniu. Przekazujemy wam również przesłanie, że pamięć musi prowadzić do etycznego działania. To musi być fundament i źródło energii do budowania lepszego świata
„Nie zabijaj!” Ta podstawowa zasada moralności została przekazana całej ludzkości na Górze Synaj. Pamięć o zamordowaniu sześciu milionów Żydów przez nazistów i ich chętnych kolaborantów zobowiązuje nas do przestrzegania tego największego przykazania. Życie jest boskim darem, którego nie wolno nam sobie nawzajem odbierać, ponieważ wszyscy jesteśmy stworzeni na podobieństwo Boga. Wywodząc się z dziedzictwa Zagłady, musimy nieustępliwie dążyć do starannej ochrony ludzkiego życia, unikać niepotrzebnego rozlewu krwi.
My, których godność została wdeptana w ziemię i którzy przemawiamy w imieniu tych, którzy zostali skazani na poniżenie, a następnie na śmierć, wzywamy ludzkość, aby zjednoczyła się wokół zasad praw człowieka i równości, bez względu na religię, rasę, status społeczny czy płeć. Tyrania despotyzmu, ucisk polityczny i religijny, niedostatek ekonomiczny, które depczą godność jednostek i społeczności, muszą być postrzegane przez świat jako ciężkie grzechy; grzechy nie do zniesienia.
Nie ma innej alternatywy dla współistnienia ludzi i narodów. Należy zrobić wszystko, aby rozwiązać różnice – nie poprzez rozlew krwi, ale poprzez dyskusję i mediację, na Bliskim Wschodzie i na całym świecie.
Antysemityzm i wszelkie inne formy rasizmu stanowią zagrożenie nie tylko dla Żydów, ale dla całego świata. Kryją w sobie skłonności, które mogą prowadzić do dalszego ludobójstwa. Obecnie „nowy antysemityzm” jest skierowany jednocześnie i synonimicznie przeciwko Żydom, przeciwko Izraelowi i przeciwko syjonizmowi. Holokaust pokazał światu skalę niszczycielskiej siły antysemityzmu i rasizmu. Negowanie Zagłady, a także wypaczanie, minimalizowanie i jej trywializacja stanowią sposób na ucieczkę przed oczywistymi wnioskami i lekcjami na przyszłość. My, ocaleni, wzywamy świat do wykorzenienia tych zjawisk i zdecydowanej walki z nimi.
Pamięć o Holokauście jest zanurzona w destrukcji, źle i bezduszności, które zagrażają wszystkim ludzkim wartościom. Jednak my, którzy chwiejnie kroczyliśmy przez dolinę śmierci, świadkowie zagłady naszych rodzin, naszych społeczności i naszego narodu, nie popadliśmy w przygnębienie i rozpacz. Nie straciliśmy wiary w ludzkość i jej boskie podobieństwo. Przeciwnie, dążymy, by z tego horroru wydobyć pozytywne przesłanie dla naszego narodu i świata: przesłanie o zaangażowaniu w ludzkie wartości i w człowieczeństwo. Zagłada, która jest punktem odniesienia dla absolutnego zła, stała się uniwersalnym dziedzictwem wszystkich cywilizowanych ludzi. Lekcje Holokaustu muszą być kodem kulturowym służącym prawom człowieka, nauczaniu ludzkich wartości, demokracji i tolerancji, a także zwalczaniu rasizmu i ideologii totalitarnych.
Z Góry Pamięci w Jerozolimie rozbrzmiewa odwieczne przysłowie rabina Hillela: „Nie czyń drugiemu co tobie niemiłe!”.
To jest nasze przesłanie do ludzkości. To jest nasze dziedzictwo dla przyszłych pokoleń.
